مالتی پلکس خودرو چیست؟

خودروهای نسل قبل‌تر، از سیستم برقی ساده‌ای برخوردار بودند. به همین دلیل سیم‌کشی ماشین، پیچیدگی خاصی نداشت. اما رفته رفته با پیشرفت تکنولوژی و روی کار آمدن خودروهای جدید، سیستم داخلی این ماشین‌ها پیچیده‌تر شد. به دنبال این موضوع، سیم‌کشی ماشین نیز باید بیشتر می‌شد. تا مدتی این افزایش سیم‌ها ادامه پیدا کرد تا جایی که خودروسازان را به فکر فرو برد. افزودن سیم به این سیستم دیگر ممکن نبود و برای جلوگیری از خطاهای محتمل باید راه چاره‌ای پیدا می‌شد. سیستم مالتی پلکس خودرو، همان چاره‌ای بود که خودروسازان به دنبال آن بودند.

مالتی پلکس، سیستمی است که با شبکه‌سازی قسمت‌های برقی خودرو، مانع در هم پیچیدن سیم‌کشی‌ها و سیستم الکترونیکی ماشین می‌شود. این سیستم بخشی به نام BSI دارد که واحد پردازشگر مرکزی مالتی پلکس به شمار می‌رود. این قسمت به نوعی مغز متفکر این سیستم بوده و اطلاعات، سیگنال‌ها و فرمان‌ها ابتدا به BSI فرستاده می‌شوند. پس از پردازش در این بخش، اطلاعات موردنظر به قسمتی که باید، ارسال می‌شوند. سیستم مالتی پلکس، اگرچه از شلختی‌های خودرو جلوگیری می‌کند اما خود دارای وظایف گسترده بوده و پیچیدگی‌های مخصوص به خود را دارد. در این مقاله به بررسی این تکنولوژی نوظهور در خودروها می‌پردازیم.

وظایف و کاربردهای مالتی پلکس

به طور کلی مالتی پلکس، وظیفه مشخصی را در خودرو ایفا می‌کند. این سیستم که در واقع یک فناوری کامپیوتری است، با شبکه‌ای که ایجاد می‌کند، باعث می‌شوند تا اطلاعات در سریع‌ترین زمان ممکن بین اجزاء مختلف ماشین رد و بدل شوند. به عبارت ساده‌تر این سیستم، وظیفه دارد تا بین بخش‌های مختلف ماشین هماهنگی برقرار کند. رد و بدل شدن اطلاعات در اسرع وقت و ایجاد هماهنگی بین بخش‌های مختلف ماشین، باعث می‌شود تا عملکرد ماشین بهبود پیدا کند.

اما کاربرد مالتی پلکس به همین‌جا ختم نمی‌شود. علاوه بر کاهش پیچیدگی‌های سیم‌کشی خودرو، این سیستم انعطاف ماشین را در برابر تغییرات ناگهانی، افزایش می‌دهد. همچنین افزون بر افزایش ایمنی، باعث می‌شود تا عیب‌یابی راحت‌تر انجام شود. همچنین این سیستم باعث حذف جعبه فیوز و اتصال بسیار از فیوزها با هم شده است. از دیگر کاربردهای این سیستم می‌توان به حفاظت از قطعات برقی ماشین در برابر اتصالات کوتاه اشاره کرد. به طور کلی مالتی پلکس با انجام چنین وظایفی باعث شده تا عملکرد ماشین بهبود پیدا کند. این در حالی است که این بهینه‌سازی، نه تنها باعث افزایش خودرو نشده بلکه قیمت تمام‌شده‌ی آن را کاهش داده است.

کدام خودروهای ایرانی مالتی پلکس دارند؟

سیستم مالتی پلکس برای اولین بار روی خودروی 206 پیاده گردید. این سیستم در خودروهای ایرانی، سه نسل را در بر می‌گیرد. نسل اول که با نام ماکس (MUX) شناخته می‌شود، روی خودروهای 206، سمند، رانا و سورن پیاده شد. پس از آن، نسل دوم که اس‌ام‌اس ماکس (ECOMUX) نام داشت، نسل پیشرفته‌تری از این سیستم بود که علاوه بر اجرا روی خودروهایی که از نسل قبلی این سیستم استفاده می‌کردند، روی خودروها دنا و 207 نیز پیاده شد. نسل سوم این سیستم پیشرفته، اس‌ام‌اس ماکس (SMSMUX) نام داشت. این سیستم به طور اختصاصی برای خودروهای سمند، سورن و دنا طراحی و اجرا شد. اکنون نیز نسل تک‌نود این سیستم در بازار موجود است که برای انواع خودروهای رانا، پژو 206، پژو 207، پژو پارس و پژو 405 به کار می‌رود. آنچه در این بین اهمیت دارد این است که خودروهای ایرانی، توانسته‌اند از یک سیستم عالی که ایمنی خودرو را افزایش داده و نشانی از پیشرفت تکنولوژی این صنعت دارد، بهره‌مند شوند. دانستن این نکته بسیار مهم می‌تواند به مشتریان در انتخاب یک خودروی ایمن و منطبق با استانداردهای روز جهان، کمک شایانی کند.

انواع استانداردهای سیستم مالتی پلکس

پیش از آنکه بخواهید با انواع استانداردهای سیستم مالتی پلکس آشنا شوید، باید بدانید که این استانداردها، کشور به کشور فرق می‌کند. اگرچه همه‌ی آن‌ها در اصل از یک قاعده و سیستم کلی پیروی می‌کنند اما در جزئیات تفاوت‌هایی نیز با هم دارند. در این بخش به معروف‌ترین استانداردهای این سیستم در سه کشور مختلف می‌پردازیم.

CAN: این استاندارد که در کشور آلمان مورد استفاده قرار می‌گیرد، مخفف ترکیب Controller Area Network است. این شبکه برای ارتباط از دو لایه استفاده نموده و با قابلیت اطمینان بالا، پیام‌ها را انتقال می‌دهد. جالب است بدانید که خودروهای پژو 206 در ایران از این استاندارد بهره‌مند هستند.

VAN: این شبکه در کشور فرانسه مورد استفاده قرار گرفته و مخفف ترکیب واژگانی Vehicle Area Network است. این شبکه خود از دو شبکه مجزا تشکیل شده و در خودروهای رنو و پژو به کار می‌رود.

Proprietory: این شبکه نسبت به دو استاندارد قبلی مالتی پلکس که نام بردیم، اندکی متفاوت‌تر است و تنها برای خودروهای ساخت کشور ژاپن تخصیص یافته است. اما به دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فردی که دارد، یکی از نمونه‌های مهم در بین انواع استانداردهای این سیستم به شمار می‌رود.

نودهای مالتی پلکس

سیستم مالتی پلکس، همانطور که از نام آن بر می‌آید دارای یک سیستم است. اساسا سیستم‌ها از چندین بخش تشکیل می‌شوند که مالتی پلکس نیز از این قاعده مستثنی نیست. در این سیستم، به هر بخش نود (Node)  می‌گویند. سیستم مالتی پلکس از یک نود مرکزی تشکیل شده که با دیگر نودهای این سیستم در ارتباط است. اگر مالتی پلکس را مشابه بدن یک انسان در نظر بگیریم، نود مرکزی مغز این سیستم است. در واقع تصمیم‌گیری و دریافت اطلاعات از دیگر نودهای این سیستم توسط نود مرکزی صورت می‌گیرد. علاوه بر دریافت این اطلاعات، نود مرکزی وظیفه تجزیه و تحلیل داده‌ها و صدور فرمان را نیز دارد.

نود مرکزی در خودروهای مختلف در محل‌های متفاوتی نصب می‌شود. اما به طور کلی برای اینکه دسترسی این بخش باید به دیگر بخش‌ها راحت باشد، معمولا پشت فرمان و زیر داشبورد را برای نصب آن مناسب‌ترین جایگاه می‌دانند. دیگر نودها شامل نود شیشه بالابر، نود چراغ‌ها و... می‌شود؛ که محل نصب هر کدام به کارایی که دارند بر می‌گردد.

نشانه خرابی مالتی پلکس خودرو

سیستم مالتی پلکس خودرو نیز مانند هر سیستم دیگری در طول زمان و بنا بر عوامل مختلفی دچار خرابی می‌شود. خرابی این سیستم، با نشانه‌های متعددی خود را بروز می‌دهد. برای اینکه بتوانید به زودی متوجه خرابی این سیستم شوید، لازم است تا علائم خرابی آن را بشناسید تا در اسرع وقت به تعمیرکار مراجعه کنید.

یکی از بارزترین علائم برای پی بردن به علائم خرابی مالتی پلکس خودرو، عملکرد ضعیف تجهیزات الکترونیکی است. در صورت مشاهده هر گونه ضعف در این سیستم، باید به خرابی مالتی پلکس مشکوک شوید. برای مثال اگر چراغ‌های ماشین به درستی روشن نشوند، یا بالابر شیشه‌ها به درستی کار نکنند، می‌تواند نشانی از خرابی این سیستم داشته باشد.

علاوه بر این، نشانه‌های دیگری همچون روشن شدن چراغ‌های هشدار به صورت ناگهانی، مشکل در استارت زدن خودرو، عدم دریافت پاسخ از سیستم‌های الکترونیکی و نمایش کدهای خطا روی صفحه نمایشگر خودرو، می‌تواند از علائم و نشانه‌های خرابی در سیستم مالتی پلکس خودرو باشد. در صورت مشاهده هر کدام از این نشانه‌ها، لازم است تا در سریع‌ترین زمان ممکن به تعمیرگاه مراجعه کرده و برای رفع خرابی این سیستم اقدام کنید.

سمند مالتی پلکس چیست؟

سمند مالتی پلکس، نوعی از سمند است که مجهز به سیستم پیشرفته مالتی پلکس است. تفاوت این سمند، با سمند معمولی، در این است که سمندهای معمولی از همان سیستم قدیمی نقطه به نقطه برای اتصالات استفاده می‌کنند. این در حالی است که عملکرد این سیستم قدیمی بهینه نبوده و از ایمنی بالایی برخوردار نیست. در نسل جدید خودروهای سمند، سیستم‌های مالتی پلکس در انواع و استانداردهای مختلفی همچون ماکس و اس‌ام‌اس ماکس، به کار می‌روند. برای اولین بار در سال 1388 بود که اولین خودروهای سمند با تجهیز شدن به این سیستم، روانه بازار شدند.

بدیهی است که خرید سمند مالتی پلکس، بهتر از خرید سمند معمولی است. چرا که با توجه به همه‌ی ویژگی‌هایی که در این مقاله از آن صحبت کردیم و سیستم مالتی پلکس در خودرو ایجاد می‌کند، جای تردید باقی نمی‌گذارد. اگرچه تعمیر این سیستم هزینه بالاتری را نسبت به نوع معمولی‌تر آن دارد، اما باز مزیت‌های سیستم مالتی پلکس، بسیار بیشتر از معایب آن است.

جمع‌بندی

سیستم مالتی پلکس یک سیستم پیشرفته در صنعت خودرویی به شمار می‌رود. این سیستم با کاهش سیم‌ها در سیستم برقی ماشین و حذف جعبه فیوز، توانسته انقلابی در این صنعت ایجاد کند. مالتی پلکس باعث می‌شود تا ارتباط بین اجزاء مختلف ماشین در سریع‌ترین زمان ممکن انجام شود. همچنین به دلیل استفاده از سیم‌های کمتر، به بالا بردن ایمنی خودرو می‌افزاید. این سیستم از بخش‌های مختلفی تشکیل شده که به هر یک از بخش‌های آن، نود می‌گویند. نود مرکزی اصلی‌ترین بخش این سیستم است که مغز متفکر مالتی پلکس به شمار می‌رود. این نود، وظبفه برقراری با سایر نودها را داشته و اطلاعاتی که از آن‌ها می‌گیرد را تحلیل و فرمان ارسال می‌کند.

نود مرکزی عموما در پشت فرمان و یا زیر داشبورد نصب می‌شود تا بتواند به خوبی با دیگر نودها ارتباط برقرار کند. سیستم مالتی پلکس، از لحظه ورود خود به ایران، تحولات زیادی داشته است. در پی این تحولات، خودروهای ایرانی مختلف نیز از این تکنولوژی بهره‌مند بوده‌اند. پژوهای 206 و 207، رانا، دنا، سمند، سورن و... از جمله ماشین‌هایی ایرانی بوده که مجهز به سیستم مالتی پلکس هستند. اگر تصمیم به خرید خودرو دارید، در خرید خودرویی که در آن از سیستم مالتی پلکس استفاده شده است تردیدی نداشته باشید.